Symposium และเรื่องเล่าในเรื่องเหล้า

Symposium and the story in the liquor

เรื่องของเหล้ามี ‘เรื่องเล่า’ ไม่เฉพาะแค่เหล้าที่ทำให้เราสามารถเล่าเรื่องได้อย่างออกรสออกชาติในวงกินดื่ม แต่เป็นเรื่องของตำนาน และประวัติความเป็นมาเกี่ยวกับเหล้า

เพราะตราบเท่าที่ยังไม่มีใครสามารถตอบคำถามประเภทว่า แท้จริงแล้วเหล้าชนิดแรกในโลกเกิดขึ้นเมื่อไร ที่ไหน หรือเป็นอย่างไร (ที่แม้นักโบราณคดีจะอนุมานว่ามนุษย์เรียนรู้ที่จะทำไวน์มาเป็นเวลานานกว่าหนึ่งหมื่นเป็นอย่างน้อย หรือสำหรับเบียร์ที่บางเผ่าพันธุ์อาจจะรู้จักการหมักด้วยยีสต์มาก่อนหน้าการทำขนมปังด้วยซ้ำ)

ปกรณัมหรือเทพนิยายจึงเป็นอีกหนทางหนึ่งในการขยายมุมมองของเรา ซึ่งสาระสำคัญคงมิได้อยู่ที่การให้ข้อจริงเท็จหรือข้อมูลทางประวัติศาสตร์ หากเป็นเรื่องเล่าที่มีศิลปะในการผูกเรื่องและทำให้เราพูดคุยกันได้มิรู้หน่าย

ในปกรณัมกรีก เล่ากันสืบต่อมาว่า ศิลปะการหมักบ่ม ‘เหล้าองุ่น’ หรือ ‘ไวน์’ นั้นถือว่าถ่ายทอดโดยตรงจากเทพไดโอนิซุส (หรือเทพแบคคัสสำหรับชาวโรมัน)

ไดโอนิซุสเป็นบุตรของเทพซุสและนางเซเมเล ซึ่งตามตำนานไดโอนิซุสนั้นถือกำเนิดขึ้นเป็นเทพองค์สุดท้ายแห่งเทือกเขาโอลิมปุส (ไดโอนิซุสจึงเป็นสัญลักษณ์แห่งความเป็นอมตะ-การเกิดซ้ำไม่สิ้นสุดสำหรับฟรีดริช นิทเช่ นักปรัชญาคนสำคัญแห่งศตวรรษที่ 19-20 ผู้ซึ่งเชื่อว่า เขาคือเทพไดโอนิซุส ในช่วงเวลาก่อนที่เขาจะวิปลาสไม่นานนัก)

ไดโอนิซุสเป็นเทพแห่งเหล้าองุ่น การกสิกรรม  และแม้แต่เป็นเทพแห่งการละคร ในแต่ละปีนอกเหนือจากงานเฉลิมฉลองกินดื่มที่ยิ่งใหญ่แล้ว ชาวเอเธนส์หรือชาวกรีกจะจัดงานละครเพื่อถวายเป็นสักการะแด่ไดโอนิซุส ซึ่งประเพณีก็คืองานแสดงละครถวายนี้จะเป็นที่ประกวดประขันประชันกันของยอดนักเขียนบทละครเวทีอย่างยูพิริเดส เอสไคลุส หรือโซโฟเคลส

ที่แปลกก็คือชาวกรีกนิยมดื่มไวน์ผสมน้ำ (คล้ายๆ กับวิธีดื่มวิสกี้ที่แพร่หลายในบ้านเรา) การดื่มไวน์เพียวๆ จะถือเป็นพฤติกรรมของคนห่ามไม่มีสุนทรียะ และการดื่มในแต่ละครั้ง (โดยเฉพาะอย่างยิ่งในงานประเพณี) เจ้าภาพของงาน (symposiarch) จะระบุบอกไว้อย่างชัดเจนว่าไม่ควรเกินกี่แก้ว ระยะเวลาที่จะดื่มแต่ละแก้ว เพื่อว่าแขกที่มาจะไม่เมามายเสียจริต หรือแม้กระทั่งเสียงานการในวันรุ่งขึ้น ซึ่งมีน้อยครั้งนักที่การควบคุมนี้จะประสบผลสำเร็จ

พิธีกรรมความเชื่อต่างๆ ของชาวกรีกผูกโยงอยู่กับเหล้าองุ่น หรือเรียกได้ว่า ‘มีเหล้าองุ่นเป็นศูนย์กลาง’ ตั้งแต่การทำสัตยาธิษฐานของชนชั้นปกครอง งานเฉลิมฉลองแด่เหล่าเทพไปจนถึงการตั้งวงร่ำสุราเพื่อสนทนาถกเถียงทางปรัชญาข้างถนน วิถีชีวิตซึ่งเกี่ยวข้องกับเหล้าองุ่นนี้ ถูกบอกเล่าผ่านภาพบนถ้วยดื่ม Kyrix) และเหยือกเหล้า

โดยเฉพาะในข้อเขียน (ซึ่งเป็นการบันทึกปากคำและเหตุการณ์) หลายต่อหลายชิ้น ที่หลงเหลือมาจนถึงปัจจุบันและมีความสมบูรณ์มากที่สุดชิ้นหนึ่งได้แก่ ผลงานปรัชญาชิ้นสำคัญเกี่ยวกับ ‘ความรัก’ ที่มีชื่อว่า ซิมโปเซียมของพลาโต (งานเขียนชิ้นนี้เป็นที่มาของมิตรภาพและความสัมพันธ์ที่เรียกว่า platonic love ซึ่งในปัจจุบันเราใช้ในความหมายที่ไม่มีความสัมพันธ์ทางเพศเข้ามาเกี่ยวข้องเลย)

คำว่า symposium ตามรากศัพท์เดิมมีความหมายว่า ‘การประชุมดื่ม’ ซึ่งเป็นงานชุมนุมที่มีพิธีกรรมหยดเหล้าองุ่นลงบนพื้นก่อนสองถึงสามหยด เพื่อถวายแด่เทพหรือเพื่อเป็นมงคลแก่งานชุมนุม

ซิมโปเซียมของพลาโต พูดถึงค่ำคืนหนึ่งของการประชุมดื่มที่บ้านกวีอกาธอนที่พักอยู่บริเวณชานเมืองของเอเธนส์ (สามสิบปีก่อนหน้าที่พลาโตจะลงมือประพันธ์ซิมโปเซียม) ค่ำคืนนั้นผู้ที่ไปร่วมงานประกอบด้วยปราชญ์โสเครติส นักเขียนละครหัสคดี-สัปดน อริสโตฟานเนส พี่ชายของพลาโต โกลคอน นักการเมือง อัลไซบิยาเดส, เฟรดรัส, โพซาเนียสและใครต่อใครอีกหลายคน ผ่านคำบอกเล่าของอพอลโลโดรัสที่ได้ยินมาจากอริสโตเดมัส ซึ่งถ่ายทอดมาจากโกลคอนอีกต่อ

แม้หัวใจของข้อเขียนชิ้นนี้จะชัดเจนว่า เน้นไปที่ปรัชญาของความรัก และการตีความทำความเข้าใจความรักในแง่มุมที่ลึกซึ้ง แต่หากปรับระยะมองเป็น ‘ภาพมุมกว้าง’ ก็จะเห็นได้ว่า ตั้งแต่การถกเถียงกันประเด็นต่างๆ ไปจนบรรยากาศที่ห้อมล้อมวงสนทนา ดำเนินเรื่อยไป ถึงตอนจบที่แขกเหรื่อของอกาธอนเกือบทั้งหมดต่างหลับใหลไปบนม้านั่งยาว โดยที่โซเครติสปลีกตัวออกมาเพียงลำพัง (ซึ่งดูแล้วเป็นการจบที่ค่อนข้างคลาสิค) การกินดื่มร่ำสุรากลายเป็นสิ่งสำคัญที่ขับให้เกิดเรื่องราวหรือข้อวิจารณ์ที่ออกรส

ใช่หรือไม่ว่าพลาโตต้องการนำเสนอในเชิงอุปมาอุปไมย โดยเปรียบเทียบให้เห็นภาพของ ‘ความรัก’ กับ ‘ความเมา’ คู่ขนานกันไป ซึ่งมีหลายตัวอย่างในโลกความจริง ที่ใช้พิสูจน์ได้เช่นกันว่า สองสภาวะนี้ในตัวเราบางครั้งมีความคล้ายคลึงกันจนแยกไม่ออก (เราจะพูดถึง ‘ความเมา’ และ ‘ความรัก’ อีกทีในคราวต่อๆ ไป)

แน่นอน ‘ความเมา’ ในวัฒนธรรมการดื่มของชาวกรีก อาจไม่ใช่ ‘เป้าหมาย’ หากเป็นเพียงผลพลอยได้ ซึ่งติดพ่วงมากับประเพณีการดื่ม ต้องย้ำว่า ประเพณีการดื่มของกรีกเคร่งครัดและเข้มงวดต่อเรื่องนี้มาก

หากสำหรับ ‘ความเมา’ ในวัฒนธรรมความรักไม่ว่า ในสังคมกรีกหรือปัจจุบันสมัยจะเป็นเป้าหมาย หรือผลพลอยได้นั้น ผู้เขียนไม่ขอยืนยันในคำตอบใดจะดีกว่า

v Srivarathanabul

พิมาดา วีร์ / Pimada V. Deputy-Editor editor@dooqo.com Call: 083 3345353 ----------------------------------- DooQo.com "LUXURY LIFESTYLE INVESTMENT" Dooqo.com เป็นสื่อไลฟ์สไตล์และการลงทุน ในเครือ Hi-Class Media Group

You may also like...